Süpervizyon Grubu

Yazdır

Depresyon ve Bilişsel Model

Major Depresyon

Tüm dünyada yaygın duygusal bir hastalık olan depresyon, mutsusz ruh hali ve zevk alamama ile karakterizedir. Depresyon tanısı semptomlara dayanılarak konur. Majör depresif bozukluk (MDB), Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabında (DSM-V)  duygudurum bozuklukları altında sınıflandırılıp ve depresif ruh hali ya da en az iki hafta süreyle günlük faaliyetlerde zevk veya ilgi kaybı ile tanımlanır. Ayrıca bir birey aşağıdaki belirtilerden beş ya da daha fazlasını gösteriyorsa MDB tanısı alır; günün çoğunluğunda depresif ruh hali, ilgi ve zevk kaybı, uykusuzluk ya da aşırı uyuma, yorgunluk ya da enerji seviyelerinde azalma ve / veya düşük konsantrasyon.

 

Depresyonun nedenleri, çok sayıda kişi üzerinde ciddi etkisi nedeniyle  daha önemli hale gelmiştir. Depresyonun en önemli psikolojik kuramlarından biri olan  Bilişsel Kuram, depresyonda, bilişsel yatkınlık yönünü vurgulamaktadır (Beck, Rush, Shaw, & Emery, 1976). 

Depresyonun Bilişsel Kuramı, bilişsel değişkenleri depresyonun başlangıcı ve tekrar nüksetmesinde risk faktörleri olarak ele alır (Teasdale, 1988). Bilişsel Modele göre, depresyon, bireyin erken yaşam olayları döneminde deneyimlediği spesifik uyumsuz bilişsel kalıplar tarafından gelişmektedir. 

Bu görüşe göre, olumsuz erken yaşam olayları; çocukluk döneminde kayıp veya sıkıntı gibi olumsuz yaşam olayları, işlevsiz inançların oluşumuna yol açar. Bu inançlar, depresyonda etkisi uzun süren ‘olumsuz benlik algısı’nı harekete geçirir (Beck, 1967-1987). Bir kişi  tekrarlanan çeşitli olumsuz yaşam olayları yaşadığında, depresyon için artan bir bilişsel yatkınlık olduğu varsayılır. Bu nedenle, insanların mevcut sosyal ortamları depresyonda bilişsel yatkınlık üzerinde güçlü bir etki yapabilmektedir (Coyne & Whiffen, 1995). 

Bilişsel Kuram ayrıca depresif semptomların durum ve koşul tepkisi arasındaki ilişkiyi aracılık eden işlevsiz bilişlerin sonucu olduğunu, bu nedenle depresyonun bir duruma tepki değil, bireyin algısının ve temel inançlarının sonucu olduğunu ileri sürer (Beck, 1967). Beck Depresyon Modeli, bilişi iki şekilde ele almaktadır; otomatik düşünceler ve işlevsiz tutumlar veya şemalar. Otomatik düşünceler; kişinin bilincinde kolayca ulaşılabilirken işlevsiz ya da şemaların kolayca farkında olunmaz. Çeşitli çalışmalarda, otomatik düşünceler ve depresyon arasındaki ilişki incelenmiştir. Otomatik düşünceler, kendiliğinden görünen, hızlı, yargılayıcı ve yüzeysel algıya sahiptir. Bu düşünceler bir durumun sonucu olarak meydana gelir.

 Depresyon yaşayan bir kişide otomatik düşünceler sürekli olumsuz ve belirgindir. Örneğin, ilişkisi bitmiş depresif bir kadının hayatını olumsuz etkileyecek olumsuz otomatik düşüncesi ''ben asla başka bir partner bulamam''  şeklinde olabilir (Beck, 1967). Öte yandan, işlevsiz tutumlar ya da şemalar kişinin öz değerlendirmesini etkileyen olumsuz inançları da ifade eder (Kovack, Beck, 1978; Weissman & Beck 1978). 

Beck`in Bilişsel Teorisinde, işlevsiz inançlar ve şemalar gizli ve bilinçli farkındalık düzeyinde bulunmaz (Ingram ve ark., 1998). Bu bilişsel temaları aktif olmadığı zamanlarda değerlendirmek zor olabilir.

Bu durumda, bu kalıplar olumsuz bir yaşam olayının kapsamında ölçülmelidir. Miranda (1992) depresyona katkısı olan stress aktivasyon hipotezinin rolünü ölçmek için bir çalışma tasarlamış ve çalışmada daha önce depresyon semptomları olmayan ve depresyonu atlatmış bireylerde işlevsiz inançlar ve negatif otomatik düşüncelerin stresli yaşam olayları esnasında fonksiyonları  incelenmiştir.

Depresyon öyküsü olmayan katılımcılarda işlevsiz bilişlerin düşük seviyelerde görüldüğü tespit edilirken depresyon geçmişi olup depresyonu iyileşen katılımcıların maladaptif (uyumsuz) inanç ve otomatik düşünelerin oldukça fazla olduğu görülmüştür. Sonuçlar, olumsuz bilişsel süreçlerinin örtük biçimde devam ettiği ve stresli yaşam olayları ile aktive edildiğinde daha erişilebilir hale gelebildiği hipotezi ile tutarlıdır.

 Miranda ve Persons (1988), depresyonu iyileşmiş katılımcıların depresyon öyküsü olmayan katılımcılara göre daha fazla  işlevsel tutum gösteriğini yaptıkları bir çalışmada bulmuştur. 

Benzer sonuçlar Teasdale ve Dent (1987) tarafından yapılan çalışmada da bulunmuştur. 

Depresyonu düzelmiş kadınların, onların ruh halini değiştirmek için çalınan müzik eşliğinde de yüksek seviyede negatif şemalar gösterdiği bulunmuştur.

 

 İşlevsiz inançlar ve şemalar stresli durum karşısında depresif belirtilerin ortaya çıkma riskini artırır.

 

Derya Öztürk 

Uzm. Klinik Psikolog

Kaynaklar

Beck, A. T. (1967). Depression: Causes and treatment. Philadelphia: University of 

Pennsylvania Press.

Beck,A. T. (1987). Cognitive models of depression. Journal of Cognitive Psychotherapy, An 

International

Quarterly, 1, 5–37.

Beck, A. T., Rush, A. J., Shaw, B. F., & Emery, G. (1979). Cognitive therapy of depression. 

New York: Guilford Press. 

Coyne JC, Whiffen VE. 1995. Issues in personality as diathesis for depression: the case of sociotropy-dependency and autonomy-selfcriticism. Psychol. Bull. 118:358–78

Ingram, R.E., Miranda, J., and Segal, Z.V. (1998). The cognitive approach to psychopathology. In: Cognitive Vulnerability to Depression. New York: The Guilford Press.

 

Kovacs, M., & Beck, A. T. (1978). Maladaptive cognitive structures in depression. American Journal of Psychiatry, 135, 525–533. 

 

Miranda, J. (1992). Dysfunctional thinking is activated by stressful life events.

Cognitive Therapy and Research, 16 (4), 473-483.

Miranda, J., & Persons, J. B. (1988). Dysfunctional attitudes are mood-state dependent. 

Journal of Abnormal Psychology, 97,76–79.

Teasdale, J. D., & Dent, J. (1987). Cognitive vulnerability to depression: An investigation of two hypotheses. British Journal of Clinical Psychology, 26, 113–126

 

 

 

Module 1

Kurumsal Danışmanlık

Module 2

Eğitim Danışmanlığı

Module 3

Aile Danışmanlığı

İrtibat Adresi

Bakırköy Psikolojik Danışmanlık Merkezi - Psikoloji Enstitüsü

Kartaltepe Mah. Pelinli Sk.
Melisa Apt. B Blok No: 26 D: 16
Bakırköy / İstanbul

+90( 212 ) 660 86 00 

+90( 532 ) 352 44 67

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

Ulaşım - Kroki

We Support RED CROSS

Web Analytics